Metrologjia

Metrologjia është shkenca e matjeve dhe përbën një nga komponentët kryesorë të infrastrukturës së cilësisë, e nevojshme në çdo vend të zhvilluar. Ajo ka një ndikim të rëndësishëm në standardet, rregulloret teknike dhe vlerësimin e konformitetit, si edhe luan një rol themelor në mbrojtjen e konsumatorëve dhe në rritjen e cilësisë së jetës së qytetarëve.

Duke qenë shkenca e matjeve dhe e zbatimit të tyre, metrologjia përfshin tre fusha kryesore:

• metrologjinë shkencore;
• metrologjinë industriale;
• metrologjinë ligjore.

Metrologjia shkencore

Metrologjia shkencore merret me organizimin dhe zhvillimin e etaloneve (standardeve) të matjeve, si dhe me mirëmbajtjen e tyre në nivelin më të lartë.

Metrologjia industriale

Metrologjia industriale konsiston në zbatimin e shkencës së matjeve në industri, në proceset e prodhimit dhe testimit, me qëllim sigurimin e funksionimit të përshtatshëm të instrumenteve matëse dhe garantimin e cilësisë së matjeve të kryera.

Metrologjia ligjore

Metrologjia ligjore lidhet me aktivitetet që rrjedhin nga fushat e rregulluara për njësitë e matjes, metodat dhe instrumentet matëse në transaksionet tregtare, mbrojtjen e konsumatorëve, mbrojtjen e shëndetit, sigurisë publike dhe mjedisit.

Historiku i Metrologjisë në Shqipëri

Kontrolli ligjor i instrumenteve matëse në Shqipëri ka origjinën e dokumentuar që në shekullin XVII, ku aktiviteti kryesor lidhej me kontrollin e instrumenteve matëse të përdorura në tregti.

Zhvillimi i metrologjisë moderne në vend filloi me miratimin e:

• Ligjit Bashkiak (1921);
• Ligjit mbi Sistemin Metrik (1922);
• Ligjit mbi Masat dhe Sistemin Matës (1928).

Megjithëse këto ligje konsideroheshin moderne për kohën, mungesa e organizimit institucional dhe e infrastrukturës së nevojshme nuk mundësoi zbatimin efektiv të tyre në praktikë.

Krijimi i strukturës së parë metrologjike

Në vitin 1946 u themelua Drejtoria e Kontrollit të Instrumenteve Matëse, duke krijuar për herë të parë një strukturë shtetërore përgjegjëse për peshat dhe masat në Shqipëri.

Ky institucion kishte për detyrë kontrollin e instrumenteve matëse të përdorura në prodhim dhe tregti, megjithatë infrastruktura laboratorike e kohës ishte ende e pamjaftueshme për realizimin e plotë të verifikimeve metrologjike.

Zhvillimi i metrologjisë gjatë periudhës së komunizmit

Për një periudhë relativisht të gjatë, sigurimi i gjurmueshmërisë së matjeve deri në nivelin më të lartë ndërkombëtar mbeti një sfidë.

Gjatë periudhës së komunizmit, ashtu si në shumicën e vendeve të Evropës Lindore, metrologjia ishte e fokusuar kryesisht në sferën e detyrueshme, pra në metrologjinë ligjore.

Në këtë periudhë:

• gjurmueshmëria e matjeve sigurohej pjesërisht nga ish-ndërmarrjet industriale shtetërore;
• mungesa e infrastrukturës laboratorike pengonte zhvillimin teknik;
• informacioni dhe komunikimi me organizatat rajonale dhe ndërkombëtare të metrologjisë ishin të kufizuara.

Këta faktorë ndikuan drejtpërdrejt në ngadalësimin e zhvillimit të sistemit metrologjik në vend.

Themelimi i Drejtorisë së Përgjithshme të Metrologjisë

Një hap i rëndësishëm në modernizimin e sistemit metrologjik shqiptar u ndërmor në vitin 2003 me krijimin e Drejtorisë së Përgjithshme të Metrologjisë dhe Kalibrimit, sot Drejtoria e Përgjithshme e Metrologjisë (DPM).

Krijimi i DPM mundësoi:

• përmirësimin e infrastrukturës laboratorike;
• zhvillimin e sistemit kombëtar të metrologjisë;
• rritjen e bashkëpunimit ndërkombëtar;
• harmonizimin e legjislacionit me standardet evropiane dhe ndërkombëtare.

Që prej vitit 2003, sistemi i metrologjisë në Shqipëri ka kaluar nëpër një sërë ndryshimesh dinamike, të reflektuara si në kuadrin ligjor ashtu edhe në infrastrukturën zbatuese.

Metrologjia sot në Shqipëri

Sot, Drejtoria e Përgjithshme e Metrologjisë është institucioni përgjegjës për:

• metrologjinë shkencore;
• metrologjinë industriale;
• metrologjinë ligjore.

DPM funksionon në varësi të Ministrisë të Ekonomisë dhe Inovacionit dhe ushtron aktivitetin e saj në mbështetje të:

• Ligjit nr. 126, datë 15.10.2020, “Për metrologjinë”;
• akteve nënligjore të nxjerra në zbatim të këtij ligji.

Institucioni vazhdon të zhvillojë kapacitetet teknike dhe laboratorike, me synim garantimin e saktësisë së matjeve, mbrojtjen e konsumatorit dhe harmonizimin me standardet evropiane të metrologjisë.