Laboratori i Matjeve të Temperaturës

LABORATORI I MATJEVE TË TEMPERATURËS

Shkalla Ndërkombëtare e Temperatur♪7s ( ITS-90) është miratuar nga Komiteti Ndërkomebtar i Peshave dhe Masave në vitin 1989, dhe bazohet në 17 pika fikse. Pikat fikse konsistojnë në substanca kimikisht të pastra të cilat mund të jenë në gjendje të shkrirë, ngirë ose në të tre fazat njëkohësisht (avull, lëng dhe të ngurtë), dhe kanë vlera numerike të përcaktura, të cilat janë vlerat më të mira të përafrimeve të temperaturës termodinamike T, në përputhje me rezultatet e matjeve të kryera në kohen kur ITS 90 u miratua. Pikat fikse të ITS 90 jepen në tabelën e mëposhtëme.
Shkalla Ndërkombëtare e Temperaturës e 1990 (ITS-90) përkufizon të dyja shkallët; Temperaturat Ndërkombëtare Kelvin, simboli T90, dhe temperaturat Ndërkombëtare Celcius, simboli  t90. Relacioni ndërmjet T90 dhe t90, është i njëjtë me atë ndërmjet  T dhe t, dmth.:
t90 / °C = T90/K – 273.15
Njësia e madhësisë fizike T90 është Kelvin, simboli K, dhe njësia e madhësisë fizike t90, është gradë Celsius, simboli °C, si në rastin e temperaturës Termodinamike T dhe temperaturës Celcius t.

Pikat fikse të ITS 90 dhe vlerat perkatëse

Substanca dhe gjendja përkatëse

Vlera e përcaktuar në kelvins

Vlera e përcaktuar në gradë Celsius

Mardhënia presion -emperaturë e Helium-3 (ekuacion)

(0.65 to 3.2)

(−272.50 to −269.95)

Mardhënia presion –temperaturë e Helium -4 poshtë vlerës labda të tij (ekuacion)

(1.25 to 2.1768)

(−271.90 to −270.9732)

Mardhënia presion –temperature e Helium -4 sipër vlerës labda të tij (ekuacion)

(2.1768 to 5.0)

(−270.9732 to −268.15)

Mardhënia presion –temperaturë e Heliumit (ekuacion)

(3 to 5)

(−270.15 to −268.15)

Pika trefishe e hidrogjenit

13.8033

−259.3467

Pika trefishe e neonit

24.5561

−248.5939

Pika trefishe e oksigjenit

54.3584

−218.7916

Pika trefishe e argonit

83.8058

−189.3442

Pika trefishe e merkurit

234.3156

−38.8344

Pika trefishe e ujit

273.16

0.01

Pika e shkrirjes së galiumit

302.9146

29.7646

Pika e ngrirjes së galiumit

429.7485

156.5985

Pika e ngrirjes së kallajit

505.078

231.928

Pika e ngrirjes së zinkut

692.677

419.527

Pika e ngrirjes së aluminit

933.473

660.323

Pika e ngrirjes së argjendit

1234.93

961.78

Pika e ngrirjes së arit

1337.33

1064.18

Pika e ngrirjes së bakrit

1357.77

1084.62

Laboratori i temperaturës ka pajisje të cilat sigurojnë gjurmueshmërinë në Shkallën Ndërkombëtare të Temperatures ITS-90. Pajisjet e laboratorit përdoren për transmetimin e njësisë së temperaturës nëpërmjet kalibrimeve me krahasim në diapazonin -80 oC deri në 500 oC.
Gjurmueshmëria e temperatures termodinamike tek njësia e sistemit SI është siguruar nëpërmjet kalibrimit direkt të termometrave SPRT në pikat fikse ITS-90, nga Pika Trefishe e Argonit (-89.3442 oC) deri tek pika e ngrirjes të Aluminit (660.323 oC).
Detyrat primare të laboratorit të temperatures janë:
•    të sigurojë matje të gjurmueshme në Shkallën ndërkombetare të tempertaurës , ITS 90;
•    të realizoje temperaturën në diapazonin ndërmjet pikës trefishe të mërkurit (-38.3844oC) dhe pikës së ngrirjes së zinkut (419.527oC).
•    të transmetojë njësinë e temperaturës termodinamike nëpërmjet kalibrimit direkt termometrave me rezistencë platini në pikat fikse të ITS 90 dhe nëpërmjet metodës së krahasimit duke përdorur mediume të ndryshme kalibrimi për diapazone të ndryshme temperature.
Në nivel primar laboratori disponon:
Pikën trefishe të mërkurit (-38.8344 oC)
Pikën fikse të ujit (0.01oC)
Pikën e shkrirjes së galiumit (29.7646oC)
Pikën e ngirrjes së Indiumit (156.598oC)
Pikën e ngrirjes së Kallajit (231.928°C)
Pikën e ngrirjes së zinukt (419.527 oC)

Për realizimin e ITS 90 në keto pika përdoren furra të një saktesie të lartë ure  termometrike me saktësi < 0.1 ppm, model F18 dhe termometra standard me rezistencë platini.

Në nivel sekondar laboratori kryen kalibrime të termometrave të ndryshem si termometra me lëng në qelq, termometra industrialë me rezistencë, termometra dixhitalë/termometër me lexim analog, kalibrim të banjove dhe termostatëve, inkubatorësh etj.
Për të mundësuar këto shërbime laboratori disponon:
•    Termorezistencë Standard Platini në këllëf kuarci Pt-25 (SPRT)
•    Urë temometrike  AC model, F700B
•    Rezistor standarde 10 Ω , 25 Ω and 100 Ω, 300 Ω si dhe banjo termostatike me vaj për mirëmbajtjen e tyre rezistoret standarde
•    Banjo me alkool për temperaturat e ulta
(diapazoni –80 °C deri në 110 °C).
•    Banjo me vaj silikon (diapazoni 40 °C deri në 300°C).
•    Banjo me kripë (diapazoni 200 °C deri në 550 °C).
•    Termometra standarte me rezistencë platini, Pt100, etj
•    Multimetra/Volmetra
Laboratori është në proces të implementimit të Sistemit të Menaxhimit të Cilësisë sipas SSH ISO/IEC 17025:2005 me objekitv akreditimin e shërbimeve të kalibrimit që laboratori ofron në nivel sekondar dhe vetëdeklarimin e aftësive matëse dhe kalibruese në nivel primar. Për këtë qëllim shërben pjesmarrja në projekte ndërkrahasimesh laboratorike:

•    Projekt ndërkrahasimi rajonal për vendet e SEE, projekti CARDS 2006 “Kalibrimi termometri dixhital me rezistencë platini”, përfunduar.

•    Projekti 1164 i EURAMET “Kalibrim i termometrave me rezistencë platini në diapazonin  nga -56 °C deri ne 420 °C ”, përfunduar.

•    Projekti no 1251 i EURAMET “Kalibrimi i termometrave me rezistencë platini me krahasim në diapazonin -60oC deri në 300 oC” në proces.